10,000 ‘dearg le fearg’ ar shráideanna Bhéal Feirste

17 Aibreán, 2014
An Lá Dearg

An Lá Dearg

 

Bhuel, tharla sin.

Dé Sathairn seo caite tháinig beagnach 10,000 duine go Béal Feirste le páirt a ghlacadh sa Lá Dearg, mórshiúl ag éileamh cearta, cothromas agus cóir do phobal na Gaeilge.

Bhí daoine ó gach cearn den tír i láthair, ó Ghlinntí Aontroma go Corca Dhuibhne i gContae Chiarraí. Chomh maith leis sin bhí imeachtaí dlúthpháirtíochta ag titim amach i Meiriceá Thuaidh, le Gaeil i Nua Eabhrac agus i gCeanada ag déanamh a gcuidse le tacú leis an lá.

Tháinig an lá seo i gcomharba ar Lá Mór na Gaeilge i mBaile Átha Cliath i mí Feabhra. Tá feachtas náisiúnta a thógáil le cinntiú go mbeidh todhchaí ann don Ghaeilge, go maireann sí sna Gaeltachtaí agus go bhfuil na deiseanna agus an ceart ag pobal na teanga san iarGhaeltacht, idir thuaidh agus theas, lena saol a chaitheamh trí mheán na Gaeilge.

Ba é éirí as Sheáin Uí Chuirreáin, an Coimisinéir Teanga, a spreag na Gaeil i dtreo gnímh – go háirithe nuair a cuireadh i leith rialtas na Sé Chontae Fichead go raibh cur i gcéill ann maidir leis an teanga.

Ag an am chéanna foilsíodh tuairisc Comex a chuir locht ar fheidhmeannas Stormont as easpa dul chun cinn ó thaobh na Gaeilge de. Agus díreach ina dhiaidh sin d’fhógair Foras na Gaeilge an cinneadh s’acu faoin Samhail Nua Maoinithe agus ba iad eagraíochtaí sna Sé Chontae a bhí thíos leis.

Mar sin shocraigh roinnt Gael teacht le chéile agus imeacht mór a reáchtáil ag cur tús le feachtas a dhíríonn ar chúinsí sna Sé Chontae. Beartaíodh trí éileamh le bheith mar bhunchlochanna don fheachtas:

  • Go ritear Acht Gaeilge cuimsitheach ceart-bhunaithe
  • Go gcomhlíonann an stát ó thuaidh a ndualgas reachtúil le go bhforbrófar córas Gaeloideachais
  • Go gcuirfear acmhainní cuí ar fáil ar son fhorbairt phobal na Gaeilge

Agus Dé Sathairn seo caite chonaic muid túsphointe an fheachtais.

Lá Dearg

Feachtas Bus Choláiste Feirste

 

D’éirigh daoine i mBéal Feirste an mhaidin sin agus chonaic siad an comhartha scríofa go soiléir ar an Sliabh Dubh – bhí ‘An Lá Dearg’ buailte linn. Bhí sé le feiceáil go soiléir ag gach grúpa ag teacht isteach sa chathair ar an mhótarbhealach chomh maith.

Obair iontach a bhí ann ó na Gaeil óga i Misneach Bhéal Feirste i gcomhar leis an ghrúpa ealaín Gael Force Art le tús spleodrach a chur leis an lá.

Agus bhí Gaeil óga ar thús cadhnaíochta i rith an lae. Bhí na fir agus mná óga seo ag stiúradh an mhórshiúil, agus job den scoth a rinne siad ag iarraidh deich míle duine a láimhseáil – agus cúpla dineasár ar thaobh an bhóthair freisin (gan masla a chaitheamh ar ár gcara T-Rex Ó Saurus!)

Bhí Gaeil óga ar an ardán i rith na n-imeachtaí ag Cearnóg Theach an Chustaim. Bhí buíon cheoltóirí ó Cholaiste Feirste ag bualadh leo nuair a tháinig an slua chuig an cheann scríbe. Bhí ceol chomh maith ó J.J. Ó Dochartaigh agus ó Éamonn Ó Faogáin, atá óg ina chroí gan amhras.

Na mílte ag siúl

Na mílte ag siúl

Ón ardán labhair na déagóirí Cassie Ní Chatháin agus Tigernach Ní Chasaide faoi chúrsaí oideachais, agus na héilimh a bhí acu le freastal ar Ghaelscoileanna gan bac. Labhair Móna Uí Dhochartaigh faoi chlann óg a thógáil trí Ghaeilge agus na deacrachtaí a bhain le seirbhísí a fháil.

Labhair Sara Ní Chuireáin ó Ghaeltacht Thír Chonaill faoin streachailt leis an Ghaeltacht a shábháil, rud atá iontach tábhachtach dúinn má tá muid chun an teanga a athbheochan ar fud na tíre.

Ach i mo bharúil féin ba é Aodh Óg Ó Gairbheith laoch an lae, gasúr Gaeltachta trí bliana d’aois a chan dán don slua a bhí lán le greann agus le cumhacht.

Thug an lá seans do dhaoine bualadh le chéile, agus díreach i ndiaidh na hocáide ag an Chearnóg bhí cruinniú i dTigh Uí Mhadáin. Bhí daoine ó Ghaeltacht Thír Chonaill agus ó Chonamara ann. Bhí daoine ó Bhaile Áth Cliath agus ó Bhéal Feirste ann, agus ó áiteanna nach iad.

Bíodh is go bhfuil an feachtas ag cur éileamh ar an stát, is cuid lárnach de chomh maith gréasáin a thógáil le Gaeil ar fud na tíre ionanns gur féidir linn cuidiú lena chéile lenár bpobail a thógáil arís.

Thig linn ceachtanna a roinnt agus dlúthpháirtíocht a léiriú mar níl aon fheachtas ‘áitiúil’ ann agus muid ag obair i dtreo athbheochan na Gaeilge agus athghabháil na hÉireann. Léirigh 10,000 duine sin ar shráideanna Bhéal Feirste Dé Sathairn.


An Lá Dearg – an mbeidh tú ann?

03 Aibreán, 2014

Gaeilgeoirí óga ag caint faoin Lá Dearg i mBéal Feirste ar 12ú Aibreán

http://www.fbl.me/ladearg


Pobal na Gaeilge vs. An Stát – Mar a bhí ar dtús, mar a bheas go brách?

20 Márta, 2014
Páistí páirteach i Rith 2014 i mBéal Feirste

Páistí páirteach i Rith 2014 i mBéal Feirste

Coicís ó shin bhí deis ag Conradh na Gaeilge féachaint ar Bhille na dTeangacha Oifigiúla 2014 a bhfuil á ullmhú ag rialtas na Sé Chontae Fichead faoi láthair.

Ní dheachaigh an cháipéis i gcion orthu. Dar leis an Chonradh, lagaíonn sé an tAcht atá ann cheana féin agus níl ann ach cúngú agus cúlú ó thaobh na Gaeilge de.

Ó thuaidh níl an scéal níos fearr, ná baol air. I mí Eanáir, d’fhoilsigh Comex – coiste na saineolaithe ar chur i bhfeidhm na Cairte Eorpaí um Theangacha Réigiúnacha nó Mionlaigh – d’fhoilsigh siad tuairisc ag cáineadh fheidhmeannas Stormont as an esapa dul chun cinn ó thaobh cúrsaí Gaeilge de.

Bhí béim ar leith sa tuairisc ar an chóras oideachais agus tugadh le fios nach raibh an roinn ag tabhairt an tacaíocht ná maoiniú cuí don earnáil. Tá fírinne an ráitis sin le feiceáil go forleathan ar fud an stáitín, le daoine ag teacht le chéile i bhfeachtas bus Choláiste Feirste agus grúpa tuismitheoirí i nDoire ag cur tús le feachtas nua eile le go mbunófaí meánscoil Ghaeilge sa chontae sin.

In amanna is trua liom cás Fhoras na Gaeilge, nó is léir go bhfuil an aisíneacht ag streachailt le sé bliana anuas mar gheall ar chiorruithe airgid ar gá dóibh cur ar aghaidh chuig na heagraíochtaí éagsúla atá ag feidhmiú ar fud na tíre ar mhaithe leis an teanga.

Sin ráite, is deacair dom greim a fháil ar pé straitéis nó cur chuige atá ag an Fhoras na laethanta seo. Ní gá dom trácht ar an phrácás atá sa tSamhail Nua Maoinithe, ach is léir go dtuigtear sin anois agus ionadaithe rialtas ag sciolairt le cur in iúl go mbeidh dílárnú éigin ann maidir le poist agus nach bhfágfar na Sé Chontae in áit na leathphingne.

Tá ceisteanna móra ann anois maidir leis an phlean atá ann do Scéim Phobail Gaeilge, a chuireann ciste trí bliana ar fáil do beagnach fiche eagraíocht.  Faoin phróiseas oscailte a bhí ann go dtí seo, ba eagraíochtaí lonnaithe sna Sé Chontae iad 11 as an 19 eagraíocht a d’éirigh leo an t-airgead a fháil. Tá ceithre cinn acu suite i mBéal Feirste.

Tá caint ann anois go n-athrófaí an próiseas chun go mbeidh an t-airgead spréite amach ‘go cothrom’ ar bhonn tíreolaíoch.

Agus le déanaí mhaígh an Foras go raibh deireadh ag teacht le maoiniú na n-irisí An tUltach, Feasta, Nós, Gaelport.com agus Beo.ie.

Ní ionann seo is a rá gur gá dúinn bheith faoi smúit nó in ísle brí ar ndóigh. Tá cultúr féinghnímh agus féinchabhrach ag pobal na Gaeilge atá ag fás arís de réir a chéile.

Agus mé ag scríobh faoi na meáin is fiú trácht ar an nuachtán Goitse, an páipéar áitiúil i nGaeltacht Thír Chonaill. Ag deireadh na bliana seo caite chuaigh siad i mbun slua-chistiú ar an idirlíon ag iarraidh cuidiú leis an pháipéar a fhoilsiú. D’fhreagair na Gaeil dóibh agus bhailigh siad €5,000 don tionscnamh s’acu.

Tá an spiorad céanna taobh thiar den Rith, a chríochnaigh i mBéal Feirste ag an deireadh seachtaine. Rith sealaíochta 700km atá ann, gach ciliméadar urraithe ag scoileanna, cumainn spóirt agus chultúrtha, daoine aonair agus araile.

Ach chomh maith leis an airgead, tá tógáil meanman ina chuid an-tábhachtach den imeacht seo.

Duine ar bith a chonaic na páistí óga ó na Gaelscoileanna agus na cumainn lúthchleas Gael ar bhóithre Bhéal Feirste Dé Sathairn seo caite, chonacthas dóibh an misneach sin a chinnteoidh go leanfaidh muid orainn dár dtógáil féin mar phobal.

Cinnteoidh an spiorad sin chomh maith go gcloífidh muid seandearcaí an dá stáit sa tír seo i leith na Gaeilge – an naimhdeas agus an neamhshuim – agus go mbainfidh muid amach cearta agus cóir agus cothromas dúinne agus do na glúnta le teacht.

Beidh seans againn sin a chur in iúl arís ar an Lá Dhearg, Dé Sathairn 12ú Aibreán i mBéal Feirste. Bí linn don lá mhór.


Gach abairt Ghaeilge mar ‘philéar i streachailt na saoirse’

20 Feabhra, 2014
Bothán Gaeltachta

Bothán Gaeltachta sa Cheis Fhada

Agus daoine ag plé cúrsaí reatha na Gaeilge le déanaí, chonaic mé roinnt tagairtí don seanfhrása chlúiteach sin faoi gach abairt Ghaeilge a fhoghlaimítear a bheith mar philéar i streachailt na saoirse.

Tá an frása sin anois 30 bliain d’aois agus is dócha go bhfuil sé chomh cumhachtach agus chomh conspóideach agus a bhí riamh, bíodh is go maith le daoine ar gach taobh an abairt amháin sin a úsáid in uaigneas.

Sna luath-1980í bhí borradh mór faoin Ghaeilge sa stáitín seo. Tháinig cuid mhaith de sin ar bhealach amháin nó bealach eile ó na chimí poblachtacha. Spreag teagacs na Gaeilge le linn agóid na pluide daoine, go háirithe nuair a tugadh le fios go raibh an teanga ag an deichniúr stailceoir ocrais. Mar bharr air seo nuair a scaoileadh príosúnaigh saor thosaigh líon acu ag teagasc na Gaeilge ina bpobail féin.

In 1982 bhunaigh Sinn Féin Roinn Cultúir le tairbhe a bhaint as an scéal seo. D’fheidhmigh an grúpa seo ar feadh roinnt blianta ag eagrú ranganna Gaeilge agus ag dul i mbun gníomhaíochtaí éagsúla leis an teanga a chur chun cinn, rud nach raibh éasca sna blianta sin. Agus i mí Bealtaine 1984 d’eagraigh siad seimineár lae ar thábhacht na Gaeilge.

Foilsíodh téacs na gcainteanna agus miontuairiscí na gceardlanna sa leabhrán Ag Foghlaim na Gaeilge. Agus é i mbun oráide ar an ábhar don slua i láthair, dúirt Pádraig Ó Maolchraoibhe:

“B’fhéidir go síleann cuid agaibh go dtig linne, Éireannaigh, a bheith saor agus Gaelach gan ár dteanga féin a labhairt ach ní chreidim go dtig linn. Ní shílim go dtig linn a bheith ar dhóigh ar bith neamhspleách agus muid chomh cóngarach seo do Shasain.

“Má ghlacann muid go bhfuil an cultúr Angla-Meiriceánach forleathan, an cultúr seo a dtugann Poblachtóirí i gcoitinne ‘Coca Cola Culture’ air, ní shílim go dtig linn mairstin mar phobal neamhspleách gan ár dteanga a bheith againn. Is ionann gach abairt a fhoghlaimíonn sibh agus piléar i streachailt ar son na saoirse, is ionann gach cor cainte ar bhur dteanga agus bríce in athógáil mhór, athógáil an náisiúin Ghaelaigh.”

Is léir go raibh ciall ní ba leithne aige seo ná leis an choimhlint idir an pobal náisiúnach i gcoitinne agus an stát Briotanach in Éirinn amháin. Measaim féin go raibh sé ag cur in iúl go raibh tábhacht ag an Ghaeilge mar chuid den streachailt idirnáisiúnta in éadan an impiriúlachais chultúrtha.

Le himeacht aimsire tá athruithe éigin tagtha ar an saol. Tá port nua ag Sinn Féin maidir leis an teanga ar ndóigh, a n-ionadaithe ag maíomh gur gá í a ‘dhípholaitiú’. Ach tá sé soiléir nach bhfuil an troid in éadan an ‘Coca Cola Culture’ thart, ná baol air.

Tá beagnach 7,000 teanga a labhairt ar fud an domhain, agus measann saineolaithe go mbeidh idir 50 faoin chéad agus 90 faoin chéad acu imithe in éag faoi dheireadh an chéid seo. Dar le UNESCO, tá an Ghaeilge i mbaol.

Ar bhealach, is féidir féachtaint air seo mar iarmhairt nádúrtha an chaipitleachais.

Ag díriú ar chúrsaí eacnamaíochta, d’fhoilsigh Oxfam ar na mallaibh tuairisc a insíonn dúinn go bhfuil an méid céanna maoine ag an 85 duine is saibhre ar domhan agus atá ag an 3.5 billiún is boichte. Tá maoin á carnadh i lámha scothaicme. Scríobh Karl Marx in Das Kapital:

“Tá líon mhóruaisle an chaipitil ag síorlaghdú, iad siúd a dhéanann forlámhas agus monaplú ar bhuntáistí uile an phróisis chlaochlaithe seo, agus taobh leis téann an ainnis, leatrom, daorsmacht, táirbhéim agus dúshaothrú i méad; ach mar aon leis seo freisin fásann ceannairc an lucht oibre, aicme atá ag síormhéadú in uimhreacha, agus iad múinte, aontaithe agus eagraithe ag meicníocht chéanna an phróisis tháirgthe chaipitligh é féin.”

Tá an monaplú seo chomh fíor do chultúr agus atá sé do chaipitil, agus tá sé amhlaidh ó thaobh na frithbheartaíochta de chomh maith.

Tá pobail dhúchasacha ar fud na cruinne i mbun gnímh inniu lena dteanga agus a gcultúr a shábháil agus a aistriú chuig an chéad ghlúin eile. Tá siad ábalta ceachtanna a theagasc do, agus a fhoghlaim ó, phobail eile go hidirnáisiúnta.

Mar sin, is cuma cén cineál duine a labhraíonn an Ghaeilge – bíodh siad caitliceach, protastúnach, moslamach nó aindiagach; bíodh siad ina bpoblachtóirí, n-aontachtóirí nó sóisialaithe – is ionann gach abairt Ghaeilge inniu agus buille in éadan an impiriúlachais chultúrtha.


Idir Ballaí Fuara

09 Feabhra, 2014

Ó Northern Visions:

Insíonn Idir Ballaí Fuara scéal na gcimí poblachtacha a d’fhoghlaim an Ghaeilge le linn na 1970í i bPríosún Bhóthar Chromghlinne, i gCásanna na Ceise Fada, sna Blocanna H agus i bPríosún Ban Ard Mhacha.

Bhí stádas polaitiúil ag cimí poblachtacha sna luath 1970í angus bhí fáil acu ar mhúinteoirí agus ar théacsleabhair, chomh maith le taithí a gcomhchimí ní ba shine. Ach in 1976 tugadh isteach polasaí an choiriúlaithe agus baineadh stádas polaitiúil ó na cimí poblachtacha.

Bhí cimí ann nár ghlac leis an pholasaí seo agus chuir said tús le hagóid na pluide. Gan teacht acu ar ábhar scríofa ná leabhar ar bith, seachas Bíobla in achan chillín, tháinig na cimí ar bhealaí nua le an Ghaeilge a fhoghlaim agus a theagasc sna coinníollacha is dúshlánaí.


Robert Burns ina eiseamláir don Albain nua os ár gcomhair

17 Eanáir, 2014
Robert 'Che' Burns

Robert ‘Che’ Burns

Ar 25ú Eanáir beidh daoine ag ceiliúradh an 255 bliain ó bhreith Robert Burns, príomhfhile náisiúnta na hAlban. Beidh mórchuid den cheiliúradh seo ag tarlú ina thír dúchais ar ndóigh, ach tarlóidh sé in áiteanna éagsúla ar fud na cruinne, Béal Feirste san áireamh.

Ag na himeachtaí seo itear hagaois agus cantar Auld Lang Syne, amhrán scríofa ag Burns, ach de ghnáth ní bhíonn mórán plé ar an fhear féin agus a chuid pholaitíochta. Is mór an trua seo nó bhí Robert Burns ar ghuthanna radacacha na haoise.

Rugadh é in 1759 in Inbhir Àir in iardheisecart na hAlban agus fuair sé bás in 1796 in aois a 37. Bíodh is go raibh sé óg go leor, mhair sé trí thréimhse a bhí an-chorrach ar fad, Ré na hEagnaíochta, agus bhí thionchar mór ag Réabhlóid Mheiriceá agus Réabhlóid na Fraince air.

Bhí ceisteanna an cheartais agus an chomhionannais i gcónaí ar intinn aige agus ba mhinic a cheisnigh sé an caidreamh idir na huaisle agus an chosmuintir, mar a tugadh le fios i Man Was Made to Mourn, dán a chum sé in 1784:

“If I’m design’d yon lordling’s slave,
By Nature’s law design’d,
Why was an independent wish
E’er planted in my mind?
If not, why am I subject to
His cruelty, or scorn?
Or why has man the will and pow’r
To make his fellow mourn?”

I measc na ndántaí is coitianta le Burns, seasann Scots Wha Hae amach go sonrach. Is cosúil gur é seo an dán is clúití leis, a osclaíonn le:

“Scots, wha hae wi’ Wallace bled,
Scots, wham Bruce has aften led,
Welcome to your gory bed,
Or to victorie.
Now’s the day, and now’s the hour;
See the front of battle lour;
See approach proud Edward’s power –
Chains and slaverie!”

Scríobhadh an dán in 1793 agus bhí Roibeard Brús agus Cath Allt a’ Bhonnaich in 1314 mar inspioráid dó, ach dúirt Burns lena fhoilsitheoir go raibh sé bainte chomh maith le ‘smaointe beo lasracha roinnt streachailtí eile den nádúr chéanna, nach bhfuil chomh hársa’.

Ba é Thomas Muir a bhí mar ábhar an dáin i ndáiríre. Bhí clú ar Muir mar dhlíodóir radacach a cháin na dlithe as bheith claonta in éadan na mbocht. Bhí bá mhór aige le réabhlóid na Fraince agus bhí se ina bhall de na hÉireannaigh Aontaithe chomh maith.

Chuir sé olc ar na maithe móra agus as seo gabhadh é agus in 1793 cuireadh ceannairc ina leith. Cúirt bhradach a bhí aige agus sa deireadh cuireadh Muir ar ionnarba chun na hAstráile.

Ag an am seo bhris cogadh amach idir an Bhreatain agus an Fhrainc agus bhí ar dhaoine cosúil le Burns a bheith cúramach faoi chúrsaí polaitíochta. D’oibrigh sé mar fhear cánach don rialtas mar sin bhí air ligint air go raibh sé ar son an rialtais.

In 1795 chum sé Is There for Honest Poverty (A Man’s a Man for A’ That), dán a chuireann in iúl go bhfuil níos mó uaisle i measc na mbocht na mar atá i measc na n-uaisle féin. Is soiléir an dúil a bhí aige go cuirfear deireadh leis an seanreacht seo agus go mbunófar sochaí chothromaíoch nua.

“Then let us pray that come it may,
(As come it will for a’ that,)
That Sense and Worth, o’er a’ the earth,
Shall bear the gree, an’ a’ that.
For a’ that, an’ a’ that,
It’s coming yet for a’ that,
That Man to Man, the world o’er,
Shall brothers be for a’ that.”

Thart fán am chéanna scríobhadh dán anaithnid dar teideal The Tree of Liberty. Ní aon iontas nach bhfuil ainm leis nó, i gcomparáid le hábhar teibí an dáin thuas, rinne an dán seo tagairtí loma do chúrsaí an lae d’ainneoin chomh teann agus a bhí an aeráid pholaitiúil. Glactar leis go forleathan gur Burns a bhí taobh thiar de.

“But vicious folk aye hate to see
The works o’ Virtue thrive, man;
The courtly vermin’s banned the tree,
And grat to see it thrive, man;
King Loui’ thought to cut it down,
When it was unco sma’, man
For this the watchman cracked his crown,
Cut aff his head and a’, man.”

“Wi’ plenty o’ sic trees, I trow,
The warld would live in peace, man;
The sword would help to mak a plough,
The din o’ war wad cease, man.
Like brethren in a common cause,
We’d on each other smile, man;
And equal rights and equal laws
Wad gladden every isle, man.”

I mbliana tá deis ag muintir na hAlban ní amháin saoirse a bhaint amach dóibh féin ach tá deis acu díriú isteach ar cheisteanna faoin chineál sochaí ar mhaith leo cónaí inti. Má amharcann siad ar an fhile náisiúnta s’acu is dócha go mbeidh ceisteanna an cheartais agus an chomhionannais ag croílár na díospóireachta faoina sochaí nua. Go n-éirí leo.


174. Margaretta D’Arcy: laoch faoi ghlas

17 Eanáir, 2014

Arna chéadfhoilsiú ar ancroiait:

Coir: géilleadh úrghnách aka céasadh

Ciontach: Rialtas Bertie Ahern

Ag dul go priosún: Margaretta D’Arcy- an bhean a labhair amach faoi

Rendition Irish woman jail

D’úsáid SAM Éire agus aerfort na Sionnaine go háirithe mar stad d’eitleáin an CIA ann agus iad ag tógáil daoine go thíortha eile le iad a chéasadh. Tugtar ‘Extraordinary Rendition’ ar seo. Léigh níos mó faoi Renditions anseo 

Bhí a fhios ag go leor againn go raibh siad ag briseadh dlíthe idirnáisiúnta ach, i bhfad níos tábhachtaí ná sin, bhí ‘fhios againn go raibh duine nó daoine sna héitleáin sin is bhí siad i gcruachás ceart is ag súil go dtabharfadh daoine cúnamh dóibh.

Bhris rialtas Bush neart dlíthe ina am agus bhí Bertie mór leis. Bhí an t-airgead agus an chumhacht níos tábhachtaí do Bertie Ahern ná dlíthe, cearta daonna nó daoine ag fulaingt. Scaoileadh Binyam Mohammed ó Guantánamo i 2009. Bhí sé san áit uafásach sin ar…

Bunleagan 572 focal eile


Lean

Seolfar chuile alt nua chuig an mbosca ríomhphoist agat.