Acmhainní an phobail ar son leas an phobail

An Cairéal ar an Sliabh Dubh

I mí Lúnasa 2006 bhí Willie Corduff, Micheál Ó Seighin agus Vincent McGrath in iarthar Bhéal Feirste lena gclann ag fáil aitheantais ón phobal anseo as an seasamh a ghlac siad in éadan tionscadal Shell ar leac a ndoras.

Is as ceantar beag in iarthuaisceart Mhaigh Eo an triúr acu, agus le Philip McGrath agus Brendan Philbin ba fhearr aithne a bhí orthu mar Chúigear Ros Dumhach nuair a chaith siad ráithe faoi ghlas as bac a chur ar obair Shell ar a dtalamh féin. Leis an seasamh seo, spreag siad bunú an fheachtais ‘Shell chun Sáile’.

Mar chuid den chuairt ar iarthar Bhéal Feirste thug mé go Teach Basil iad le bualadh le foireann Lá agus Daily Ireland, dhá nuachtán a thacaigh leo agus lena bhfeachtas. Baineadh geit astu áfach nuair a shroich siad an foirgneamh, nó díreach os ár gcomhair bhí poll ollmhór le féachaint ar thaobh an tSléibhe Dhuibh.

Bhí sé dothuigthe acu cén dóigh a raibh a leithéid de chreachadóireacht in ann tarlú agus gur ghlac daoine léi. Labhair muid ar feadh tamaill ansin faoin fheachtasaíocht agus an dea-obair a bhí ar bun ag Terry Enright agus daoine cosúil leis chun an sliabh a shábháil agus a oscailt don phobal i gcoiteann.

Tá Terry anois ar shlí na fírinne ar an drochuair. Caillteanas uafásach a bhí gan aon amhras ach tá an sampla s’aige ag spreagadh athbheochan an fheachtais ‘Sábháil an Sliabh Dubh’ i láthair na huaire mar gheall ar phleananna leis an seanchairéal a thiontú ina chúil spruadair d’ábhar tocsaineach.

Ardaíodh an dá fheachtas ag cruinniú Dé Sathairn seo caite i gCultúrlann McAdam Ó Fiaich. Mar chuid de Sheachtain Mheiriceá Laidinigh, imeacht bliantúil a réachtáil ag Ionad Dlúthpháirtíochta Mheiriceá Laidinigh (LASC), dhírigh an cruinniú seo ar an tionchar shóisalta agus thimpeallachta atá ag olltionscadal na mianadóireachta i gceantair i bPeiriú agus sa Cholóim.

Tá Milton Sánchez ina uachtarán ar líonra d’eagraíochtaí sóisialta i gCajamarca Pheiriú atá ag iarraidh acmhainní nádúrtha an réigiúin a chosaint ó thionscail eastóscacha. Tá Aida Julieta Quiñones Torres ina ball den Choiste Timpeallachta um Chosaint Saoil i dTolima na Colóime a oibríonn le pobail agus eagraíochtaí i dtaca le tionchar na n-olltionscal seo.

Labhair an bheirt chainteoirí ar cheisteanna ina bpobail féin agus bhí na cosúlachtaí eatarthu rí-shoiléir – gadaíocht na n-acmhainní, nimhiú an uisce agus na talún, coiriúlú agus deamhnú na coshmuintire a sheasann in éadan seo go léir, agus lámh láidir an stáit in úsáid in éadan na bpobal chéanna.

Tugadh aird do na feachtais ‘Shell chun Sáile’ agus ‘Sábháil an Sliabh Dubh’ ag an chruinniú le cur i gcuimhne go bhfuil na ceisteanna seo go fóill ina gceisteanna beo sa tír s’againn féin chomh maith. Rinneadh tagairt chomh maith do thionscal chonspóideach an scoilte hiodrálaigh – ‘fracking’ mar is fearr aithne air – atá beartaithe le teacht go hÉirinn roimh i bhfad.

Sna míonna amach romhainn beidh imeachtaí ag tarlú le aird a dhíriú agus le cuidiú le daoine éirí níos feasaí ar na feachtais anseo in Éirinn. Beidh Campa Dlúthpháirtíochta Ros Dumhach ag teacht le chéile ar 21 Meitheamh, tionól seachtaine atá ann lán le ceardlanna agus ceol. Agus le teacht an tsamhraidh beidh ‘Sábháil an Sliabh Dubh’ ag eagrú siúlóidí, ceolchoirmeacha agus paráidí anseo in iarthar Bhéal Feirste.

Tá ceachtanna le foghlaim againn ó mhuintir eile i gcóngar agus i gcéin. Is olc an bhagairt go mbeidh corparáidí móra in ann brabús maith a dhéanamh ó na hacmhainní nádúrtha éagsúla atá inár bpobal agus gan fágáil dúinn ach talamh agus timpeallacht atá truallaithe go hiomlán.

Is cuimhin liom comhrá amháin a bhí agam le Terry Enright faoi thodhchaí an tseanchairéil ar an Slaibh Dubh. Bhí sé ag iarraidh go mbeadh daoine ábalta féachaint air mar dheis chun acmhainn nua a thógáil a bheadh chun leas an phobail.

Tioscadal Eden an léirshamhail a bhí aige. Séard atá ann ná coimpléacs de thithe gloine i Lanndreth sa Chorn a tógadh ar láithreán iarchairéil. Faigheann Eden timpeall milliún cuairteoirí in aghaidh na bliana agus tá sé anois ina fhiontraíocht shóisialta a bhfuil ina sochar don phobal ar bhonn timpeallachta, sóisialta agus eacnamaíochta.

Fágann sin nach bhfuil ach rud amháin le rá ar na ceisteanna seo – má tá muid chun acmhainní nádúrtha an phobail a úsáid, déanaimis cinnte go n-úsáidtear iad chun leas an phobail.

Cás na gcimí a chíoradh ag cruinniú Rosemary

Rosemary Nelson

Bhí an Léacht Bliantúil Comórtha Rosemary Nelson ar siúl i Muileann Mhic Con Midhe Déardaoin 14ú Márta. Ba é an lá dár gcionn, an 15ú Márta, an comóradh ceithre bliana dhéag ar dhúnmharú Rosemary.

Tá an t-imeacht cuimhneacháin seo á reáchtáil le blianta beaga anuas ag an dlíodóir agus gníomhaí chearta daonna Pádraigín Drinan le cuimhneamh ar a cara agus ar an obair ar fad a rinne sí, trí aird a dhíriú ar cheisteanna chearta daonna sa lá atá inniu ann.

I mbliana dhírigh an chaint isteach ar cheist na gcimí agus ar an drochíde a fhulaingíonn cuid mhaith acu go minic faoi lámha an stáit. Bhí paineál de chainteoirí ann ar an oíche ag labhairt ar ghnéithe éagsúla den ábhar seo.

Thosaigh an chaint le trácht ar chásanna roinnt chimí poblachtacha agus na bealaí éagsúla a bhfuil an stát ag úsáid (agus ag mí-úsáid) reachtaíochta chun iad a chiapadh.

Tá Stephen Murney ar choiméad i bPríosún Mhaigh gCabraí le ceithre mhí anuas. Díreach sula raibh éisteacht bhanna le bheith aige ag deireadh mhí Feabhra, thóg an PSNI ón phríosún é go hionad ceistiúcháin Aontroma, áit ar chuir siad tuilleadh cúiseamh ina leith.

Cúisimh sheafóideacha atá iontu a bhaineann le stionsail agus bileogaí agus eile a bheith ina sheilbh. Ní mór do gach gníomhaí polaitiúil féachaint ar an chás seo áfach nó má éiríonn leis an stát Stephen a chiontú as cúiseanna chomh suarach leis seo, ceann caol na dinge a bheas ann gan amhras – agus an G8 ag teach gan mhoill chomh maith.

Bhí fócas ar an reachtaíocht i gcás Martin Corey, ar cheist scanrúil na fianaise rúnda nach bhféidir le Martin ná a fhoireann chosanta a fheiceáil, agus ar na ‘habhcóidí speisialta’ atá in ainms seasamh don chosantóir ach nach bhfuil ábalta aon rud a rá leo.

Rinneadh tagairt chomh maith don chinneadh a rinne an Breitheamh Séamus Treacy mí Iúil seo caite go raibh cearta daonna Martin sáraithe agus gur chóir é a scaoileadh saor láithreach, ach gur chuir státrúnaí na Breataine an cinneadh sin ar ceal go tobann.

Rinne an Dr Linda Moore cur síos ar phríosún na mban i Hydebank mar ‘phríosún laistigh de phríosún’. Labhair sí faoi dhrochshláinte Marian Price agus labhair sí chomh maith faoi staid na mban i ngéibheann go ginearálta agus ar an taighde atá déanta aici ag fiosrú an scéil seo.

Rinne sí cur síos ar chás tragóideach Frances McKeown, bean óg 23 bliain d’aois a d’fulaing faoi fhadhbanna meabharghalair ach a bhí faoi ghlas i Hydebank, áit nach raibh teacht aici ar an chuidiú a bhí de dhíth uirthi. Fuarthas marbh ina cillín í mí Bealtaine 2011.

Luaigh Moore chomh maith gur chonacthas di agus í i mbun tuairisce ar phríosúnú na mban go raibh beagnach an leathchuid de mhná i bpríosún sa tréimhse sin ann mar gur theip orthu fíneálacha a íoc.

Bhí sin díreach roimh an titim eacnamaíoch atá linn go fóill agus roimh an ionsaí fíochmhar atá rialtas reatha na Breataine ag déanamh ar leasa sóisialta. Cad é a tharlós nuair atá níos mó agus níos mó teaghlach ag streachailt leis na billí?

Is féidir méid na sibhialtachta i sochaí a mheá ach dul isteach ina príosúin, arsa an scríbhneoir Rúiseach Fyodor Dostoyevsky. Is léir go bhfuil fhadhb mhór againn sa stáitín seo.

Ní hé amháin go bhfuil stát na Breataine rí-shásta dlithe comhéigneacha a chur i bhfeidhm, go háirithe agus iad ag déileáil le poblachtóirí agus grúpaí eile a thugann siad ‘sceimhlitheoirí’ orthu, ach go bhfuil nós acu reachtaíocht éigeandála nó speisialta a thiontú ina reachtaíocht normálta.

Agus tá an iomarca duine ann a mhaíonn go seasann siad ar son chearta daonna ach ab é go bhfuil na grúpaí úd i gceist. Tá seantaithí ag poblachtóirí air seo, ach tá cimí poblachtacha an lae inniu níos aonraithe, imeallaithe agus soghonta ná mar a bhí siad le tamall fada.

Tá teachtaireacht á scaoileadh ag rialtas na Breataine agus ón fhearas s’acu sna Sé Chontae gur féidir leo duine ar bith chur faoi ghlas ar chúis ar bith is mian leo, gan rochtain ag an duine ar pé fianaise atá ann chun é nó í féin a chosaint.

Caithfimid go leir cur in éadan na n-iarrachtaí le stát nua comhéigneach a bhunú. Is cuma an duine – má sháraítear cearta dhuine amháin, sáraítear ár gcearta go léir.

Níor dhiúltaigh Rosemary Nelson an fód a sheasamh. Sin ceacht nár chóir dúinn ligean i ndearmad riamh. Buíochas le hiarrachtaí Phádraigín Drinan agus eile, táthar ann a chinnteoidh nach dtarlóidh a leithéid go deo na ndeor.

Athbheochan an ‘Chogaidh ar Sceimhlitheoireacht’ agus an Sciobadh nua ar an Afraic

(Foilsíodh an t-alt seo san Andersonstown News faoin teideal “Scéal casta Mhailí á cheilt sna meáin”)

15/02/13

Nuair a tháinig an fear áitiúil Stephen McFaul abhaile ón scaglann ola san Ailgéir mí ó shin, ba léir go raibh faoiseamh ann gur thainig sé slán ón choimhlint fhoréigneach atá i ndiaidh titim amach in iarthar na hAfraice.

Gan amhras bhí roinnt daoine in ann greann a bhaint as an scéal chomh maith, mar gheall ar dheacrachtaí agus éagumas na meán Sasanach aithint gur Éireannach é McFaul. Ba léir go raibh neart gleacaíochta ag dul ar aghaidh leis an téarmaíocht éagsúil a d’úsáid siad le cur síos ar a náisiúntacht.

Ach bhí téarmaíocht eile in úsáid sa tuairisciú ar an scéal seo ar gá súil ghéar a chaitheamh air. Nó is iomaí caint a bhí ann faoi ‘antoiscigh Ioslamacha’ agus ‘al-Qaeda’ ag bailiú nirt i Mailí.

Is iar-choilíneacht de chuid na Fraince í Poblacht Mhailí. Bhain an tír neamhspleáchas amach in 1960, agus ón am sin ar aghaidh tá an pobal Tuareg ag lorg saoirse dóibh féin i dtuaisceart na tíre, réigiún a thugtar Azawad air.

Is fásach é Azawad, cuid den Sahara, agus is pobal fáin iad na Tuareg go traidisiúnta. Mar gheall ar na coinníollacha naimhdeacha, ó thaobh na timpeallachta agus na gcoimhlintí éagsúla le rialtas Mhailí (bhí ceithre éirí amach ag na Tuareg ó bhí 1963 ann), oibríonn mórán den phobal seo mar spailpíní fánacha ar fud na hAfraice.

Fuair cuid mhaith acu obair le fórsaí slándala na Libia faoi réimeas Muammar Gaddafi. Nuair a threascair ECAT an réimeas sin in 2011, d’fhill na Tuareg a bhí sa tír abhaile. An bhliain dár gcionn, thosaigh an ceathrú éirí amach.

Bhí dul chun cinn suntasach déanta acu go gasta faoi cheannas an MNLA (Gluaiseacht Náisiúnta um Shaoirse Azawad) nuair a bhí cor eile sa scéal, nó i mí Mhárta anuraidh bhí coup d’état ag arm Mhailí in éadan a rialtais féin.

Ní raibh na saighdiúirí sásta le bainistiú na coimhlinte leis na Tuareg. I ndeireadh na dála, mhaígh an tUachtarán nua Dioncounda Traoré go gcuirfeadh sé ‘cogadh iomlán agus gan taise’ ar na Tuareg.

Is Moslamaigh iad timpeall 90 faoin chéad de dhaonra Mhailí, na Tuareg ina measc. Tá eagraíochtaí Ioslamacha bainte leis an éirí amach is déanaí ón tús. Roinnt míonna ó shin, d’uraigh sia an MNLA.

Bíodh sin mar atá, tá b’fhéidir 3,000 trodaire ag na heagraíochtaí Ioslamacha. Tá 15 milliún duine a bhfuil cónaí orthu i Mailí, an formhór acu i ndeisceart na tíre.

D’ainneon seo d’fhógair an Fhrainc, iarmháistrí coilíneacha Mhailí, d’fhógair siad gur bhagairt uafásach iad na hIoslamaigh seo do dhaonra iomlán iarthar na hAfraice, agus don Eoraip chomh maith.

I mí Eanáir chuir na Francaigh tús le ‘Obráid Serval’ agus thosaigh siad ag buamáil an cheantair faoi smacht na nIoslamach. Seachtain dár gcionn a tharla an t-ionsaí fuilteach sin ar an scaglann in In Amena na hAilgéire.

Tá fórsa 5,000 anois ag an Fhrainc sa tír, agus tá siad ag fáil tacaíochta ón roinnt mhaith de thíortha an Iarthair – na Stáit Aontaithe, an Bhreatain agus na Sé Chondae Fichead ina measc.

Beidh siad ag iarraidh imeacht as an tír go gasta, agus gan a bheith gafa i dteannta ar nós na Meiriceánach agus na Sasanach san Afganastáin.

Is tír ollmhór í Mailí, dhá oiread níos mó ná an Fhrainc. Níl bagairt ar bith ann go gcuirfidh na hIoslamaigh an tír iomlán faoina smacht. Ag an am chéanna, níl mórán seans ag an Fhrainc bua iomlán a fháil orthusan ach oiread.

An chuspóir atá acu i ndáiríre ná an status quo a chaomhnú i Mailí. Is é náisiúnachas na dTuareg an phríomhfhadhb dóibh, chan fás an Ioslamachais.

Deirtear go bfuil Mailí ar na tíortha is boichte ar domhan. Tá leathchuid den daonra ag maireachtáil ar níos lú ná 75p sa lá. Tá na Tuareg níos boichte fós.

Ach tá Mailí iontach saibhir ó taobh acmhainní nádúrtha de. Tá an tír lán le copar, ór, úráiniam, sinc agus níos mó – agus tá cuid mhaith den saibhreas seo ina luí faoi fhásach Azawad.

Is é an nua-choilíneachas atá taobh thiar de ról na Fraince i Mailí. Tá siad ag brath ar na hacmhainní seo, agus ní féidir leo ná leis an Iarthar i gcoiteann glacadh le stát nua san Afraic nuair atá an tSín anois in iomaíocht leo ar an ilchríoch úd do na hacmhainní luachmhara seo.

Adios, companero

Bob Doyle, 1916-2009

Bhí na céadta daoine, idir phoblachtánaigh, shóisialaithe agus cheardchumannaigh, ar shráideanna Bhaile Átha Cliath Dé Sathairn chun slán a rá le Bob Doyle agus é ar a thuras deiridh trína bhaile dúchais.

Bhí Bob ina óglach IRA, bhall den Chomhdháil Phoblachtach agus sheansaighdiúir ó na Briogáidí Idirnáisiúnta a throid i gCogadh Cathartha na Spáinne ar son na poblachta agus in éadan fhás an fhaisisteachais sna 1930í.

Foilsíodh leagan Béarla de fhéinbheatháisnéis Bob mar Brigadista: an Irishman’s Fight against Fascism in 2006, ina gcuirtear síos ar bheatha an réibiliúnaigh gan stad. Rugadh Bob 12ú Feabhra 1916 agus fuair sé bás 22ú Eanáir 2009 i Londain, é beagnach 93 bliain d’aois.

Bhí an deis agam féin bualadh le Bob cúpla uair, agus gach uair a labhair sé go poiblí bhí teachtaireacht amháin aige dá lucht éisteachta. Ní fiú bheith ag inbhreathnú faoin am atá thart, a deireadh sé, nó níl fórsaí an fhaisisteachais ná an impiriúlachais cloíte go fóill. La lucha continúa, a chríochnaíodh sé leis, leanann an streachailt ar aghaidh.

Thíos tá físeáin ón imeacht Dé Sathairn, nuair a tugadh luaithreach Bob Doyle ar ais go hÉirinn.

Laochra (na hImpireachta)

Agus an clár “tallainne” X-Factor á úsáid mar uirlís bolscaireachta do fhórsaí impireachta na Breataine, thug an páirtí sóisialach poblachtach éirígí freagra ar an amhrán Hero a d’eisigh siad lena bhfíseán féin a léiríonn fírinne an impiriúlachais san Iaráic agus in Éirinn chomh maith.

Teanga, Pobal agus Polaitíocht

Bhí díospóireacht shuimiúil ar siúl i Mí Márta na bliana seo i gColáiste Feirste i mBéal Feirste ar cheist na Gaeilge agus a stádas i sochaí na hÉireann sa lá atá inniu ann. Fiú más ar mhaithe leis an chartlann amháin atá sé, is fiú fós na físeáin a fheiceáil nó tá mé cinnte go mbeidh na téamaí go fóil an-ábhartha san am atá amach romhainn.

D’eagraigh POBAL an díospóireacht phoiblí seo agus bhí Príomhfheidhmeannach an scátheagrais, Janet Muller, bhí sí ina cathaoirleach ar an imeacht.

Labhair Eoghan Ó Néill, iriseoir agus colúnaí, labhair sé faoi na meáin chumarsáide Ghaeilge agus faoi ról na bpolaiteoirí sa cheist sna sé chondae.

Labhair Féilim Ó hAdhmaill, léachtóir i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh, agus thóg sé na ceisteanna sóisialta agus eacnamaíochta agus cheist an choilíneachais a bhaineann leis an teanga thuaidh agus theas.

Labhair Dónall Mac Giolla Chóill, eagarthóir La Nua, labhair sé faoi stádas na teanga sna sé chondae fichead agus sa Ghaeltacht go háirithe.

Cúpla Focal

Tá sraith chlár a rinneadh do NvTv, Teilifís Phobail Bhéal Feirste, tá an tsraith seo anois le fáil ar líne. Chuir Chrissie McGlinchey agus Raymie Lawlor na cláir seo le chéile, agus aidhm acu go mbeadh clár Gaeilge ann a dhíríonn isteach ar chúrsaí reatha agus ceisteanna mór le rá an lae anseo sna sé chondae in áit a bheith ró-dhírithe ar an sean-nós agus ar an traidisiúnachas. Iarracht an-mhaith atá ann, agus tá súil agam go mbeidh a thuilleadh le teacht roimh i bhfad.

Clár 1 (50:16)

• Plé ar Mhná sa Spóirt
• Léirmheas ar “A Photographer’s Life” le Annie Liebowitz
• Ceol ó Barry Kerr

Clár 2 (49:07)

• Plé ar an Timpeallacht
• Léirmheas ar “And They All Sang” le Studs Terkel
• Ceol ó Acoustic Dan

Clár 3 (47:15)

• Plé ar an Ilchultúrthas
• Léirmheas ar fhilíocht Cesar Vallejo
• Ceol ó Chaoimhín Mac Giolla Catháin

Clár 4 (40:43)

• Plé ar an Striapachas
• Mír ar Chéilí Mór an Chumainn Ghaelaigh in Ollscoil na Ríona
• Ceol ó Jinx Lennon

Clár 5 (49:32)

• Plé ar Ghnóthaí Beaga
• Mír ar Spraoi ’07
• Ceol ó The Delawares